De rode eekhoorn is zo’n typisch dier dat iedereen kan bekoren. Zijn donkere ogen in combinatie met zijn minuscule ‘handen’ geven hem een bijna menselijke uitstraling. 

Alles over de rode eekhoorn

Herken de rode eekhoorn (Sciurus vulgaris

Moeten we de kenmerken van deze bekende bosbewoner nog op een rijtje zetten? Waarschijnlijk herken je het beestje sowieso al van ver, maar met deze checklist kan je hem de volgende keer nog wat beter bestuderen: 

  • Rode eekhoorn met voedsel roodbruine vacht met schakeringen van zandkleur, grijs en zwart (soms alleen in de staart)
  • witte buik 
  • opvallende pluimstaart 
  • winterse oorpluimen

Op het menu

Als knaagdier is de rode eekhoorn vooral aangewezen op een plantaardig dieet. Noten, zaden en boomschors maken het grootste deel van zijn menu uit, zeker in de winter. Hoewel de naam ‘eekhoorn’ doet vermoeden dat het diertje graag eikels eet, houdt zijn spijsverteringsstelsel meer van noten en zaden met een lager gehalte aan looizuren. Aan de eikels van de Amerikaanse eik en de moeraseik, zal hij zich dan ook niet wagen. In periodes dat er écht niks anders te vinden is, eet de rode eekhoorn wel vruchten van de zomer- en wintereik, die net iets minder looizuren bevatten. 

Wanneer er geen zaden meer te vinden zijn, schakelt de rode eekhoorn over op knoppen, scheuten, bloemen, bessen en zwammen. Een échte vegetariër is hij trouwens niet: wanneer de kans zich voordoet durft hij zich ook wel eens te goed doen aan insecten, eieren of zelfs een jonge vogel. Dat gebeurt echter zo sporadisch, dat de impact op de vogelbestanden verwaarloosbaar is. 

Eekhoorns staan erom bekend dat ze een wintervoorraad aanleggen voor moeilijker tijden. Ze begraven één of enkele zaden in een ondiep putje, dat ze vaak niet eens meer terug weten te vinden. Op die manier dragen ze hun steentje bij aan de vernieuwing van bossen

Leefgebied van de rode eekhoorn 

Rode eekhoorn op stam van boom in park De rode eekhoorn komt over heel België voor, maar vooral in de provincie Antwerpen en in het noorden van Limburg is hij sterk vertegenwoordigd. Dat zijn niet toevallig de gebieden met de meest uitgestrekte bossen. Naast alle bostypes, frequenteert hij ook parken en tuinen – zeker als er wat te eten valt. 

In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, houdt de eekhoorn geen winterslaap. Wel beperkt hij zijn activiteiten tot het broodnodige (voedsel zoeken en opeten) om energie te besparen. De eekhoorn nestelt zich liefst in een veilige boomholte. Oude spechtenholen met een ingang van slechts 5 cm groot zijn daarvoor perfect uitgerust. Als alle holen bezet zijn, bouwt de eekhoorn een bolvormig nest van zo’n 30 cm diameter op een dikke tak van een dichte struik of boom. Binnenin maakt hij het gezellig met mossen en grassen. In zo’n nest ligt de temperatuur in de winter tot 20°C hoger dan erbuiten. 

Elke zichzelf respecterende eekhoorn heeft niet één maar meerdere nesten, elk met een specifieke functie. Er zijn rustnesten en slaapnesten, nesten voor een kort of langer verblijf en kraamnesten. Wanneer er in het ene nest te veel vlooien zitten, verhuist hij naar een ander. Op die manier betrekt een eekhoorn op een half jaar tijd soms tot 12 nesten! 

Eekhoornliefde

Mannelijke eekhoorns hebben grote, overlappende leefgebieden waarin verschillende vrouwtjes actief zijn. Ze paren met zoveel mogelijk vrouwtjes om hun genen te verspreiden. De kleinere leefgebieden van de vrouwtjes overlappen elkaar niet, zodat ze ongestoord hun kroost kunnen grootbrengen. 

Vanaf december (uitzonderlijk eind november) begint de paartijd. Dat is het moment dat je eekhoorns elkaar ziet achtervolgen van boom tot boom. Het mannetje dat de achtervolging het langste volhoudt, mag paren het het vrouwtje. Dat laatste is slechts één dag vruchtbaar, maar de winnaar mag soms al enkele dagen eerder bij z’n overwinning blijven slapen. Na het paren trekt het mannetje weer weg. Het vrouwtje paart soms nog met andere mannetjes, wat resulteert in een nest jongen met verschillende vaders. 

Een nestje eekhoornsBegin februari worden 2 tot 6 jongen geboren in een kraamnest. Ze worden verzorgd door hun moeder, die hen ook in veiligheid brengt als het nest verstoord wordt. Na 8 weken komen de jongen voor het eerst buiten. Nog een maand later worden ze uit het nest verstoten en gaan ze hun eigen weg. De jongen zijn geslachtsrijp na 9 à 10 maanden. 

Later in hetzelfde jaar doen de eekhoorns hetzelfde ritueel nog eens over. Er zijn jaarlijks dus twee voortplantingspieken

Relatie met de mens

Weinig mensen lijken problemen te hebben met deze vertederende knaagdieren. Andersom is het een ander verhaal: vooral in gebieden met versnipperde, kleine bosjes vormt het verkeer een belangrijke doodsoorzaak. Daar steken eekhoorns dagelijks meermaals de weg over om aan voedsel te geraken. Tijdens de paartijd zijn ze extra gevoelig: de mannetjes lopen dan letterlijk hun driften achterna zonder op het verkeer te letten. Ook vallen jonge rode eekhoorns regelmatig ten prooi aan honden en katten in onze tuinen. 

Daarnaast hebben de pluimstaarten een heleboel natuurlijke vijanden: 

  • van de roofvogels maakt de havik het meeste slachtoffers onder de eekhoorns
  • marterachtigen roven wel eens nesten leeg
  • bunzingen vangen vooral eekhoorns in het voorjaar, wanneer ze op de grond voedsel zoeken
  • boommarters achtervolgen volwassen eekhoorns tot in boomtoppen
  • jonge eekhoorns belanden wel eens in de klauwen van een kraai
  • de eekhoorn staat ook op het menu van de vos
Grijze eekhoorn
De grijze eekhoorn vormt een ernstige bedreiging voor de rode eekhoorn

In sommige andere Europese landen wordt de rode eekhoorn sterk bedreigd door de aanwezigheid van de exotische grijze eekhoorn uit Noord-Amerika. Die soort draagt een virus waar ze zelf geen last van ondervindt, maar dat dodelijk is voor onze rode eekhoorn. Van zodra een grijze eekhoorn gespot wordt in ons land, moet die onmiddellijk worden gevangen. 

Wist je dat de rode eekhoorn … 

  • een goed gekozen wetenschappelijke naam heeft? ‘Scia’ is oud-Grieks voor schaduw en ‘oura’ betekent staart. Het is dus een dier dat in de schaduw van zijn eigen staart leeft! 
  • zijn staart niet alleen heeft om schattig te zijn? Met zijn staart houdt de eekhoorn zijn evenwicht tijdens het springen, regelt hij zijn lichaamstemperatuur en communiceert hij over zijn gemoedstoestand
  • in sommige dialecten ‘vlooizak’ genoemd wordt? 
  • losse onderkaakhelften heeft om makkelijk harde noten te kraken?